Mantinades
Op Kreta speelt de traditionele cultuur een belangrijke rol in het hedendaagse leven, en dat bij alle leeftijdsgroepen. Traditie wordt door alle generaties omarmd en is compleet geïntegreerd in het dagelijks leven. Een van de kenmerkende onderdelen van de traditionele cultuur van Kreta is in heel Griekenland bekend: mantinades.
Wat zijn mantinades?
Mantinades (μαντινάδες) zijn rijmende coupletten met een ritmisch patroon, die meestal worden gebruikt in improvisaties om verschillende emoties en ervaringen uit te drukken. Een soort limericks, maar in tegenstelling tot deze verzen, die vijf korte regels en een speelse toon hebben, bestaan mantinades uit twee langere regels. Ze brengen een breder scala aan gevoelens over en hun slimme opbouw vereist vaardigheid, waardoor ze naast expressief zeker ook artistiek zijn. Het maken van mantinades is een aangeleerde vaardigheid, waarbij sommigen slimme verzen bedenken voor elke gelegenheid of emotie.
Mantinades geven gebeurtenissen uit het leven met diepgang en emotie weer. Ze brengen waarheden over, herdenken de overledenen en zijn om die reden ook vaak te vinden op graven. Mantinades weerspiegelen humor en wijsheid, combineren humor met inzichten en geven uitdrukking aan het Kretenzer leven en de Kretenzer tradities.
Zangerige cadans
De mantinades hebben dus een ritmisch patroon. Ze bestaan uit twee regels van ieder vijftien lettergrepen, die ook wel de dekapentasyllabische verzen worden genoemd, afgeleid van het Griekse woord voor vijftien, ‘dekapente’ en het woord syllabe, of lettergreep. Symmetrie en ritme worden sterk benadrukt en is diepgeworteld in de mondelinge tradities van Kreta. Het is geen songtekst, maar heeft een sterk en duidelijk ritme en een zangerige cadans die muzikaal aandoet. Mantinades zijn zeer geschikt om te begeleiden met muziek, met name de Kretenzische lyra, maar ook de ‘laouto’ – een snaarinstrument dat lijkt op een luit. In de praktijk wordt een mantinada dan ook vaak als lied gezongen.
Elke regel in een mantinada (enkelvoud van mantinades) heeft een ritmische structuur waarbij elke regel een patroon van afwisselende lettergrepen volgt, met een korte, onbeklemtoonde lettergreep gevolgd door een langere, beklemtoonde lettergreep.
Oorsprong
Mantinades waren oorspronkelijk populair in het Byzantijnse tijdperk, dat op Kreta het tijdperk van de Venetiaanse bezetting was, dat duurde van 1205 tot 1669. Het was een periode van culturele bloei, ook wel de ‘Kretenzer Renaissance’ genoemd. Mantinades waren een belangrijke vorm van culturele expressie in dit tijdperk, en dat zijn ze vandaag de dag nog steeds.
Het woord ‘Mantinades’ heeft twee mogelijke oorsprongen. De eerste verklaring zegt dat het is afgeleid van het Griekse werkwoord ‘mantevo’, dat ‘voorspellen’ betekent, wat verwijst naar oude poëtische profetieën. De tweede verklaring geeft aan dat het afkomstig is van het Italiaanse woord “mattinata”, wat “dageraad” betekent, en ‘canto’ (of “cantata”) – een ochtendlied dat onder het raam van een geliefde wordt gezongen.
Wedstrijden
De spontane poëtische uitingen komen vaak tot stand tijdens een bezoek aan het kafenion, waarbij de raki gewoonlijk rijkelijk vloeit. De ene mantinada nodigt de andere uit om te reageren, waardoor vrienden een vaardige schertsvertoning kunnen voeren die lijkt op een soort Zuid-Mediterrane rap battle, met een Byzantijnse traditie. In sommige kafenions worden de mantinades wel opgeschreven op een krijtbord of op een briefje aan de muur gehangen. Er worden zelfs mantinada-wedstrijden gehouden ter ere van deze traditionele kunst. Deelnemers, mantinadomachos genaamd, wisselen in hoog tempo mantinades uit, waarbij ze zich aan thema's houden en improviseren.
De beroemdste mantinada
De beroemdste mantinada is de Erotokritos, een episch gedicht dat in de 17e eeuw werd geschreven door de Kretenzer dichter Vitsentzos Kornaros. Het gedicht van 10.000 regels, geschreven in het Kretenzer dialect in rijmende verzen van 15 lettergrepen, vertelt over onsterfelijke toewijding en verheft de liefde tot het hoogste niveau. Het verhaalt over de romance van Erotokritos en zijn geliefde Aretousa.
Een wat korter voorbeeld dan de Erotokritos willen we u tot slot niet onthouden:
‘Οτι και να ‘χει ο Κριτικός με λόγια δεν το λέει,
Με μαντινάδες χαίρεται, με μάντιναδες κλάει!
Met woorden alleen kan een Kretenzer zich niet uiten,
Mantinades laten hem lachen en huilen, tranen met tuiten!
Deel met vrienden of reisgenoten
