De mastiekdorpen van Chios
Aan de zuidkust van Chios, waar de mastiekboom bij uitstek voorkomt, waren ongeveer zevenentwintig dorpen die samen de mastiekdorpen genoemd werden. Dit was destijds de voornaamste kostwinning.
Het winnen van de mastiek
De klimatologische gesteldheid van het zuiden van Chios is ideaal voor de mastiekboom. De Pistacia Lentiscus, zoals de officiële naam luidt, groeit hier dan ook welig. Het is een lage boom met wijd uitgespreide takken en een lichtgrijze of donkere stam, afhankelijk van de leeftijd. De bloem is pluimachtig en de vruchten verkleuren van rood naar zwart. De onregelmatige bast, die doet denken aan die van de olijfboom, is de bron voor de mastiek. Natuurlijk groeit deze Pistacia ook elders in het Middellandse Zee-gebied langs de steenachtige kusten, maar alleen op Chios verdroogt het sap niet direct na inkeping van de stam. Het schijnt dat de Chiotische mastiek in de oudheid al bekend was wegens zijn zogenaamde geneeskracht, etherische oliën en het specifieke aroma. Men cultiveert en verwerkt de mastiek ook nu nog op de traditionele manier. Dat vraagt veel handenarbeid, tijd en moeite, dat de prijs van de mastiek opdrijft. Tijdens de zomermaanden wordt de bast van de mastiekboom circa drie centimeter diep ingekerfd over een lengte van ongeveer tien centimeter. De inkepingen beginnen altijd onder aan de boom en elke boom wordt vijf- tot maximaal achtmaal ingekerfd. Dan begint de hars of mastiek te vloeien die na twee weken voldoende gestold is om ‘geoogst' te worden. Dit traanvormige hars wordt medio augustus voor het eerst geoogst, waarna de tweede kerving volgt. De laatste oogst vindt in september plaats. Pas dan begint de verwerking door middel van zeven en wassen. Dit werk is een tijdrovende bezigheid. De bewoners van deze mastiekdorpen zitten in de oogstmaanden vaak voor hun huis met een speciaal soort zeef. Hiermee scheiden zij de mastiek van de bladeren en grond.
Vandaag de dag kent de mastiek vele gebruiksdoeleinden. Het meest verbreide gebruik is dat van kauwgom en als aroma voor gebak en drank. Het woord komt overigens uit het Latijn en betekent kauwen. Mastiekolie wordt toegepast als hoogwaardig vernis voor meubels en muziekinstrumenten. Maar ook in weverijen en schilderkunst, parfumindustrie en in de medische, tandheelkundige wereld worden toepassingen van dit ‘gouden goedje' gebruikt. Enkele winkels verkopen mastieklikeur, mastiekshampoo en andere huidproducten op basis van mastiek.
De handel in mastiek
In de Genuese periode werd de exploitatie intensief aangepakt. Men versterkte de vestingen om de veiligheid te optimaliseren, maar ook om zich te vergewissen van de controle van de mastiekhandel en het monopolie te behouden. Toen Chios onder mandaat van de Turken kwam, richtte het Turkse bestuur zich op handhaving van het monopolie door smokkel streng te straffen. Tegelijkertijd beloofde het de bevolking betere levensomstandigheden. Zodoende hadden de inwoners van deze dorpen geen moeite met de Turkse overheersing, hoewel ze zelf geen gram konden gebruiken van dit kleverige, gewilde product.
Mastiekleveranciers
Vanwege de grote aardbeving, in 1881, liepen alle in het zuidoosten gelegen dorpen zware schade op en zijn er momenteel nog 24 mastiekdorpen over. Enkele verkeren in goede staat, zoals het grootste en belangrijkste mastiekdorp Pirgí. Mestá is echter het best in stand gebleven mastiekdorp met de meeste bezienswaardigheden. Het is ook een van de mooiste kasteeldorpen van Chios en werd gebouwd in de Byzantijnse tijd. Het dorp is in de vorm van een labyrint gebouwd, met vele doodlopende steegjes. In het verleden was men er zo van verzekerd dat indringers zouden verdwalen. Tegenwoordig kent het dorp twee ingangen en hangt er bij de hoofdingang een plattegrond.
Olýmpi, dat tussen Mestá en Pirgí ligt, is een fraai middeleeuws dorp met een vestingachtig karakter, met een verdedigingstoren in het midden van het dorp en smalle doolhofachtige straatjes. Verder zijn Kalamòti, Armólia, Kallimassiá en Nènita ook belangrijke mastiekleveranciers.
