Een eigen karakter
Ondanks alle tegenslagen die de inwoners moesten verwerken door de eeuwen heen, slaagden ze erin gedurende een groot deel van de geschiedenis een hoge levensstandaard te handhaven. Zo ontwikkelden de Chioten zich tot een vrolijk en impulsief volk.
Natuurlijke rijkdom
Op een eiland dat ‘alles' had, wisten de Chioten altijd een goed leven te leiden. Zelfs tijdens de Turkse overheersing, toen het overgrote deel van Griekenland zuchtte onder dat zware juk, werkten de Chioten hard om de hoge belastingen op te brengen. In ruil hiervoor kregen zij hun eigen, machtige zelfbestuur en leidden zij hun eigen leven. Zo kon het gebeuren dat door de eeuwen heen hun gewoontes, taal en godsdienst onveranderd konden blijven voortleven. De Chioten konden ongestoord de hand houden aan sterke tradities die hun onderlinge band versterkten en gemeenschappelijke zeden creëerden.
Bouwstijl
Een eiland met een culturele bloei als die van Chios heeft ook een traditionele architectuur. Vanaf de 14e eeuw heeft Chios 500 jaar lang een eigen stijl ontwikkeld die zich duidelijk onderscheidt van de architectuur op de omringende eilanden. Ondanks de relatief beperkte grootte van het eiland zijn de woningen in Chios-stad heel anders dan die in Kámbos. In de mastiekdorpen is eveneens een eigen stijl te zien. De Voriochória hebben een duidelijk eigen stempel, om van Anávatos maar niet te spreken. De naam Anávatos betekent moeilijk te bereiken en de reden hiervoor wordt duidelijk als het dorp in zicht komt. Eerst slingert de weg zich omhoog en de rots is op diverse plaatsen getooid met diepe, donkere ravijnen. Bovenop de rots, op het vooruitstekende deel hiervan, bevindt zich een vrijwel onbewoond dorp. Dit dorp valt nauwelijks op, omdat de huizen van dezelfde steen als de ondergrond tegen de helling gebouwd zijn. Er is slechts een manier om het dorp te bereiken. Op deze manier was het dorp tegen indringers beschermd. Spijtig genoeg is door de aardbeving in 1881 een deel van deze bouwwerken verloren gegaan. In Chios-stad, ook wel Chóra genoemd, is een aantrekkelijke bouwstijl te zien die hoort bij welgestelde bewoners. Het oude Chóra ontwikkelde zich gaandeweg als elke andere middeleeuwse stad. Er werd een vesting gebouwd met rondom huizen en stadsmuren werden verplaatst. Zodoende werden de huizen door de beperkte ruimte in een aansluitsysteem gebouwd. Daarom hebben de villa's van Chóra maar één vrije zijde, geen tuin en soms twee verdiepingen.
De bezienswaardigheden van Chios-stad
Chios-stad is tegenwoordig een levendige stad met een kleurrijke haven met veel terrassen. In het midden van de stad bevindt zich het stadspark met in de zomer een openluchtbioscoop. Overal in de stad zijn overblijfselen te zien uit het rijke verleden. Zo is er een Byzantijns museum in de moskee met minaret daterend uit de Turkse overheersing. Er is ook een archeologisch museum met vondsten uit de steentijd.
De Byzantijnse keizerlijke kerk van Néa Moní, dat nieuw klooster betekent, is een onmiskenbare inspiratiebron geweest voor de bouw van vele kerken en kloosters. Deze kerk met klooster staat midden op het eiland in het Provatiós-gebergte. De architectuur, de mozaïeken en het feit dat op Chios de christelijke orthodoxie het eerst beleden werd, maakt het tot één van de belangrijkste bezienswaardigheden van het eiland.
De ambachtelijke tradities van het eiland
Dwalend door de vele dorpen die het eiland rijk is, waant men zich af en toe in vervlogen tijden. De ezel is nog vaak een vervoermiddel en de bevolking houdt zich bezig met activiteiten die wij nog kennen uit onze geschiedenisboeken. De rijke traditie van de Chiotische borduur- en weefkunst wordt vooral in Kallimassiá en Thymianá beoefend. De hedendaagse traditionele keramiekproductie bestaat voornamelijk uit sier- en gebruiksvoorwerpen voor de keuken. De inmaak van vruchten wordt ook nu nog op de oude wijze gedaan; geurig en puur met sinaasappels, pistaches, kersen, druiven, enzovoorts. Daarbij worden in de oven gebakken lekkernijen gevoegd zoals amandelkoekjes, likeuren op vruchtenbasis en rozen- en oranjebloesemwater. De trossen sappige tomaatjes die veelvuldig in Pirgí aan de buitenmuren hangen, worden bijna zonder water verbouwd. De druiven voor de lokale wijnen en de olijfolie zijn traditiegetrouw van goede kwaliteit. Toch voert momenteel de visserij de boventoon boven de landbouw, dit in tegenstelling tot weleer.
Festiviteiten
Op Chios hebben festiviteiten eveneens een rijk verleden en gezien de vrolijke inborst van de bewoners worden deze angstvallig bewaakt en trouw gevierd. Op 1 mei moest men volgens traditie vroeg uit de veren om niet behekst te worden. Meisjes trokken de velden in om wilde bloemen te plukken voor de bekende meikransen. De jongens plaatsten 's nachts bloempotten, gestolen van een willekeurig balkon, voor de deur van hun uitverkorene. De meisjes moesten op hun beurt bij de dorpspomp onbesproken water halen.
Met Maria Hemelvaart in augustus worden over het hele eiland panigíria georganiseerd. Dit zijn volksfeesten met veel vertier. Eén van de belangrijkste is die op het dorpsplein in Pirgí.
De bewoners
Het eigen karakter van Chios is ook van toepassing op de inwoners van dit eiland. Na het lezen van de geschiedenis van het eiland klinkt het bijna blasé, maar de bevolking is er nog puur, optimistisch van aard en goed gehumeurd. Alsof het door de eeuwen heen een ongekende wil heeft gekregen om te worstelen met het leven en tegelijkertijd ook de goede kanten ervan te zien. De mensen zijn gastvrij en bieden royaal hun diensten en, natuurlijk volgens hun eeuwenoude handelsgeest, hun producten aan. Dat ze bovendien erg trots zijn op hun eiland, zal niemand verbazen.
