Zeus, koning van alle goden

Olympische god van de hemel en de donder, koning van alle andere goden en mensen, en daarmee de belangrijkste figuur in de Griekse mythologie. Zeus werd afgebeeld als een vorstelijke, volwassen man met een stevig postuur en een donkere baard. Zijn gebruikelijke attributen waren een bliksemschicht, een koninklijke scepter en een adelaar.

Paradoxaal genoeg is Zeus zowel de jongste als de oudste zoon van Kronos en Rhea. Kort na de schepping van de wereld slokte Kronos, de toenmalige heerser van de goden, die had vernomen dat een van zijn kinderen hem zou onttronen, Zeus' vijf oudere zussen en broers, Demeter, Hera, Hestia, Hades en Poseidon, bij hun geboorte op. Zeus zou zelf ook zijn opgegeten, als zijn moeder Rhea niet in plaats daarvan een in doeken gewikkelde steen aan Kronos had gegeven en haar jongste kind in een grot in de berg Ida op Kreta had verstopt. Rhea, die bang is dat Kronos de baby zal horen huilen, geeft een groep mannen opdracht voortdurend rond de grot te dansen en te zingen. Ze zet hiervoor met succes de Crueten in, een groepje nogal lawaaierig dansende halfgoden. Jaren later hoort Zeus over het onrecht dat zijn vader moeder Rhea heeft aangedaan. Hij zweert daarop wraak vanwege het vermoorden van zijn broers en zussen.

Wraak
Zeus werd in de grot op Kreta opgevoed door de geit Amaltheia, een wezen dat zowel geit als nimf is. Homerus beschrijft hem als ‘aegis-dragend’: de Aegis was een enorm schild, gemaakt van het vel van Amaltheia, dat Zeus vaak bij zich droeg en dat hij af en toe aan zijn dochter Athena uitleende. Op Kreta ontmoette hij zijn eerste vrouw, Metis, wat Wijsheid betekent. Op haar advies vermomde hij zich als een schenker en bood hij zijn vader wijn aan met daarin een braakmiddel. Kronos moest daarop zo heftig overgeven, dat hij eerst de in doeken gewikkelde steen uitkotste en vervolgens ook Zeus' broers en zussen, die volledig intact waren gebleven en helemaal klaar waren voor wraak. Onder Zeus’ leiding wierpen de broers en zussen Kronos en de Titanen omver tijdens een tien jaar durende oorlog, de Titanomachie. Ze werden daarbij geholpen door de eenogige Cyclopen en de honderdhandige Hecatoncheires, die door Zeus waren bevrijd uit de gevangenschap van Kronos. Zeus en zijn broers verdeelden na de overwinning op hun vader de wereld onder elkaar. Poseidon kreeg de zee, Hades de onderwereld en Zeus de hemel.

Maar de appel valt niet ver van de boom. Zeus had met zijn eerste vrouw, Metis, precies hetzelfde probleem als zijn vader. Gewaarschuwd dat hun kind een bedreiging voor hem zou kunnen vormen, besloot Zeus zijn zwangere vrouw dan maar in haar geheel op te slokken. Niettemin werd het kind, volgroeid en gehuld in een harnas, uiteindelijk geboren, en wel uit het voorhoofd van Zeus. Dit was Athena, de godin van de wijsheid en oorlog en later beschermvrouwe van de stad Athene.

Zeven vrouwen
Daarna trouwde Zeus met Themis, die hem de Horae en de Schikgodinnen schonk. Zijn derde vrouw was Eurynome, die de Charites ter wereld bracht. Zijn zus Demeter volgde; zij baarde Persephone. Met zijn vijfde vrouw, Mnemosyne, verwekte Zeus de Muzen. Nadat ze de zesde vrouw van Zeus was geworden, werd Leto de moeder van Apollo en Artemis. De zevende en laatste vrouw van Zeus was zijn zus, Hera. Omdat hij wist dat ze grote sympathie had voor dieren, veranderde hij zichzelf in een kleine, verdrietige koekoek, die de maagd Hera in haar armen nam om hem te verwarmen. Op dat moment veranderde Zeus weer in zichzelf en sliep met haar. Beschaamd stemde Hera ermee in om met hem te trouwen. Hun huwelijk zou echter niet bijster gelukkig blijken te zijn, omdat Zeus, op zijn zachtst gezegd, een losbandige god was. De mythologie van Zeus bevat talloze verhalen over zijn affaires met godinnen, nimfen en allerlei soorten stervelingen. Uit deze verschillende relaties (ruim meer dan 100!) kreeg Zeus talrijke kinderen, waaronder de goden Apollo, Artemis, Athena en Hermes, de helden Heracles en Perseus, en de mooie koningin Helena.

Heerser
Uiteindelijk werd Zeus gekroond tot heerser van alle goden en mensen. Zijn thuisbasis was de berg Olympos, de hoogste berg van Griekenland, waar de twaalf Olympische goden woonden. De hoogste top, Mytikas, werd beschouwd als de troon van Zeus, vanaf waar hij alles aanschouwde. Er zijn meerdere tempels ter ere van Zeus gebouwd, waaronder de Tempel van Olympische Zeus, ook bekend als het Olympieion of de Zuilen van Olympische Zeus. Het is een kolossale tempel in het centrum van Athene , die nu in puin ligt. Hij was gewijd aan “Olympische” Zeus, een naam die voortkomt uit zijn positie als hoofd van de Olympische goden. Een andere tempel is de verwoeste tempel van Zeus, die vandaag de dag op de archeologische vindplaats van olympia staat. Ook deze tempel werd gebouwd ter ere van de oppergod. Hij werd waarschijnlijk rond 470 v.Chr. gebouwd, toen de Olympische Spelen hun hoogtepunt bereikten.

Zeus of Dias?
Zeus is de oorspronkelijke Oudgriekse naam, maar in het modern Grieks wordt vaker de naam Dias gebruikt. In de oudheid werden beide namen gebruikt, maar Zeus was de formele naam, terwijl Dias na grammaticale verbuigingen in het moderne Grieks opkwam als de gangbare, alledaagse naam voor de oppergod.